Rol van de trainer/coach
De trainer heeft – zeker bij de jeugd – een grote invloed op het (sportieve) gedrag van de sporters. Er is dus alle reden bewust te zijn als trainer van je rol bij het stimuleren van sportiviteit en respect in het algemeen en Fair Play in het bijzonder. Trainers kunnen sporters al op jonge leeftijd leren wat Fair Play inhoudt en wat qua gedrag van hen verwacht wordt. Gedurende een sportseizoen kan dit onderwerp een aantal keer met de sporters besproken worden. Als er aanleiding voor is, is het zinvol om ook direct voor of na een wedstrijd hier nog even aandacht aan te schenken.
Een trainer hoort sportief gedrag te stimuleren en aan te moedigen, bijvoorbeeld met een compliment of blijk van waardering. Onsportief gedrag dient een trainer af te wijzen, door zich hiertegen uit te spreken, maar ook door aan onsportief gedrag direct consequenties te verbinden. Haal bijvoorbeeld een onsportieve sporter uit de wedstrijd, vraag een time-out aan of leg als vereniging een extra straf op bij zware overtredingen. En net zo belangrijk is het om zelf het goede voorbeeld te geven, als je in functie bent als trainer/coach, maar ook als je zelf actief aan het sporten bent.
Rol van de docent bewegingsonderwijs
Ook de docenten bewegingsonderwijs zijn zich over het algemeen bewust van hun rol in het stimuleren van sportief gedrag. De vraag is vaak hoe ze dat kunnen realiseren. Zelf het goede voorbeeld geven, duidelijk maken wat wel en niet gewenst is en daar ook consequenties aan verbinden. Gesprekken met leerlingen hierover voeren of in leuke werkvormen ermee aan de slag gaan. Laat de leerlingen bijvoorbeeld eens een spel spelen met drie zelfverzonnen regels en open aan de hand daarvan het gesprek over geschreven en ongeschreven regels. Werk met een kijkwijzer, waarin de leerlingen elkaar beoordelen op sportief en onsportief gedrag. Of werk met het groene kaarten-systeem, waarbij de leerlingen aan het begin van een spel groene kaarten krijgen en bij elke ‘onsportiviteit’ er één in moeten leveren. In het eindresultaat telt het aantal overgehouden kaarten mee. Op de internetsite en in het lesmateriaal voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs, ontwikkeld door NISB, en in de gastlessen van de NCSU wordt hier dieper op ingegaan.
Schoolbeleid
Het is belangrijk dat ook de rest van de school sportiviteit en respect stimuleert. Op die manier kan de docent bewegingsonderwijs (door de schoolleiding) gestimuleerd worden en zullen ook andere docenten dezelfde lijn volgen. Dit maakt het voor de leerlingen (en ouders) duidelijk wat van hen verwacht wordt. De aandacht voor sportiviteit en respect zou meerdere jaren moeten duren en daarna structureel in het beleid opgenomen moeten worden, omdat gedragsveranderingen en gedragsbehoud nou eenmaal tijd nodig hebben en er bovendien wisseling in leerlingen is.
Een goed voorbeeld van hoe binnen de school integraal aan een onderwerp kan worden samengewerkt is Olympische Educatie aan de hand van lespakketten van NOC*NSF. In verschillende lessen in het basisonderwijs wordt gewerkt aan Olympische Educatie. Zo wordt bij Wiskunde gerekend met Olympische afstanden en records, bij Geschiedenis wordt ingegaan op het ontstaan van de Olympische Spelen, bij Aardrijkskunde wordt ingegaan op de locaties van de Olympische Spelen, bij Handvaardigheid worden Olympische symbolen gemaakt (Olympische vlag en fakkel), bij Samenleving en Gezond en redzaam gedrag wordt gewerkt aan bewustwording van de Olympische Idealen en in de lessen bewegingsonderwijs wordt gewerkt aan Fair Play. Dit alles moet resulteren in een Olympische week of dag waarin een Olympisch sportevenement wordt georganiseerd, en de voorbereidingen in de andere vakken worden toegepast.
Rol van de gemeente
Stimulering en ondersteuning van Sportiviteit & Respect is niet alleen een taak voor sportbonden, sportverenigingen en scholen, ook is een belangrijke rol weggelegd voor gemeenten en zelfs provincies. Zij kunnen, eventueel met behulp van een lokaal sportondersteunings-instantie, voorwaarden scheppen voor en ondersteuning bieden aan organisaties binnen de gemeenten, zoals scholen, sportverenigingen en sportbuurtwerk. Door gezamenlijke acties te voeren zal een sporter van meerdere kanten dezelfde boodschap horen. Op deze manier is de kans op gedragsverandering en –behoud het grootst.
Actieve organisaties
Om sportief gedrag te bevorderen werkt een beïnvloeding vanuit meerdere kanalen en methoden het best. Het samenwerkingsverband stimuleert en begeleidt organisaties dan ook bij het opzetten van structureel, verantwoord beleid. Daarbij wordt een evaluatie en effectmeting gestimuleerd. De resultaten, ervaringen en informatie van deze organisaties worden verzameld en doorgegeven aan andere organisaties.
Het merendeel van de activiteiten vanuit het samenwerkingsverband is gericht op de georganiseerde sport, veelal via de bij NOC*NSF aangesloten bonden en verenigingen. Maar ook andere organisaties worden gestimuleerd aan sportiviteit en respect te werken, zoals gemeenten, scholen en ook wordt afstemming gezocht met sportopleidingsinstituten zoals ALO’s, CIOS’sen.
Veel organisaties zijn al actief aan de slag om Sportiviteit & Respect te bevorderen. Vanuit het samenwerkingsverband wordt op dit moment nauw samengewerkt met KNWV (watersport), KNKV (korfbal), KNVB (voetbal), NBB (basketbal), NHV (handbal), KNHB (hockey), NGF (golf), de Gemeente Zwolle en de Provincie Overijssel.
Om een indruk te geven: De Gemeente Zwolle vestigt met hun project ‘Fair Play scoort’ aandacht op waarden en normen. Ze bieden projecten aan scholen aan (De Held, gastlessen NCSU, lesmateriaal) en ondersteunen verenigingen (gedragscodes). De Hockeybond voert een project ‘De zwarte kaart’. Hiermee worden sportverenigingen geattendeerd op sportiviteit en respect, door de instelling van verenigingsambassadeurs, een draaiboek, een website en campagnematerialen. De voetbalbond heeft zich in gezet tegen spelverruwing. Scheidsrechters en trainers discussieerden met elkaar over hun eigen rol en die van de ander. Ze hebben samen oplossingen gezocht om spelverruwing tegen te gaan.
Voor meer informatie over actieve organisaties binnen de gemeente Hardenberg, neem dan een kijkje onder het kopje 'campagne sportiviteit en respect'.
